پایان نامه ارشد

پژ.هش علمی :بررسی انواع برنامه ریزی طرح های جامع شهری- قسمت 11

‏به دنبال این تحولات بنیادین، به تدریج و در طول چند دهه اخیر، مجموعه ای از ‏نظریه ها، دیدگاه ها و پارادایم های جدید در برنامه ریزی و مدیریت شهری جهان مطرح شده ‏است که از جمله آنها می توان به برنامه ریزی طرح های شهری ساختاری و برنامه ریزی طرح های شهری ‏راهبردی و چندین روش دیگر در این عرصه اشاره نمود (مهدیزاده ١٣٨٢ ‏،ص. 49 ‏؛ دانشپور 1382 ؛ براتی و دیگران 1388). در دنباله به معرفی بیشتر این دو روش از ‏برنامه ریزی طرح های شهری خواهیم پرداخت.

    1. نتیجه گیری‏

مهم ترین بحث مرتبط با مبانی نظری برنامه ریزی طرح های شهری و شهرسازی ساختار و نظام ‏تصمیم گیری و مشروعیتی است که برنامه ریزان و مدیران شهری برای اعمال تغییرات و ‏مداخله در فضاهای شهری دارند. از سوی دیگر باید به این نکته توجه شود که مبنای نظری ‏این تغییرات و مداخلات خود بخش مهمی از مبانی نظری شهرسازی را تشکیل می دهند.
‏ حال می توان به این نکته توجه نمود که هم طرح های جامع و تفصیلی و هم طرح های پیشنهادی بعنوان جانشین آنها بدنبال ارتقاء محیط زیست انسان برای فراهم نمودن بهترین ‏شرایط برای زیست شهرنشینان بوده است. حتی تغییرات اعمال شده در طرح های جامع نیز، ضمنآ، مبتنی بر تحولات فکری بوده که در این عرصه حاصل شده است.
فصل چهارم
ارزیابی طرح ها و مدیریت توسعه شهری در ایران

در پایین درج شده است

    1. مقدمه

‏در این فصل به تاریخ اجمالی تحولات شهرسازی در ایران می پردازیم ؛ چرا که باید فضایی را درک کنیم که شهرسازی در ایران در آن قرار دارد . شاید مهم ترین این موضوع آنست که برنامه ریزی های شهری دنباله تاریخی و طبیعی شهرسازی در ایران نبودند. به ‏عنوان مثال حتی در زمان مطرح شدن طرح های جامع و تفصیلی سعی نشد که شرایط خاص داخلی ایران نیز برای پذیرش و بکارگیری آنها مد نظر قرار بگیرد.
‏توصیف و معرفی برنامه توسعه شهری تحت عنوان برنامه یا طرح ساختاری – راهبردی، به عنوان جانشین مناسبی برای برنامه های ناکارآمد جامع – تفصیلی در ایران، نمی تواند ‏کامل باشد، مگر اشاره ای، هرچند اجمالی، در مورد تاریخ تحول بردمه ریزی شه ی در ایران ‏هم مطرح گردد. بنابراین در دنباله این مقدمه این موضوع مورد بحث قرار گرفته است.

    1. ورود برنامه ریزی شهری (شهرسازی)ایران به دوره مدرن

‏ در تقسیم بندی سیر تحول برنامه ریزی طرح های شهری در ایران، دوره های چهارگانه ای در توصیف فرایند شکل گیری آن به صورت زیر پیشنهاد شده اند (بنکدار و دیگران 1386؛ براتی و دیگران 1388)
دوره اولدوره آشنایی با شهرنشینی جدید در اروپا ، از اواسط دولت قاجار تا اواسط ‏دولت پهلوی اول، (1310) را در بر می گیرد. اولین تحولات مدیریتی‏کالبدی در شهرهای بزرگ ایران، مانند تصویب اولین قانون شهرداری ها در سال 1286، ‏بلوارسازی، خیابان کشی، کوشک سازی، احداث پارک و غیره دراین د‏وره به وقوع می پیوند‏. به ویژه شهر تهران به عنوان پایتخت کشور ، در دوره حکومت ناصرالدین شاه قاجار ، با تقلید ‏از الگوی پاریس و دیوار آن، رو به توسعه و نوسازی می گدارد. نقطه اوج این دوران تصویب قانون بلدیه و به دنبال آن تشکیل سازمان بلدیه و انجمن شهر بوده که مداخلات در برنامه ریزی و مدیریت شهری بر عهده بخش عمومی گذارده می شود(مرادی 1384،بنکدار ودیگران 1386)
دوره دوم: این دوره با اولین اقدامات مدرن در شهرسازی مقارن می گردد ( 1310-1345) ‏احداث و توسعه معابر و خیابان ها در آبان ماه 1312 جنبه قانونی به خود می گیرد. در ‏تیرماه 1320 ‏قانون اصلاحیه ای تحت عنوان قانون توسعه معابر تهیه گردید؛ ولی به دلیل ‏شروع جنگ جهانی دوم مسکوت ماند. بعد از تثبیت دولت پهلوی دوم، پس از کودتای ٢٨ ‏مرداد 1332، لایحه قانونی تملک زمین برای اجرای طرح های توسعه شهری و اقدامات ‏عمرانی از قبیل احداث تاسیسات شهری و تجدید بنای محلات قدیمی در نحوه تصرف ‏زمین در سال ١٣٣٩ ‏به تصویب رسید. قانون یاد شده به شکلی جامع تر و تحت عنوان ‏طرح های گذربندی و شبکه بندی شهرها مطرح و به مدد گروه صلح، که از کشورهای غربی ‏دعوت شده بودند، برای اکثر شهرهای کشور طرح گذر بندی و شبکه بندی تهیه گردید. در‏آن زمان، یک تفکر جامع و همه سو نگر در پس طرح های اجرایی بکارگرفته شده در مقوله ‏توسعه شهری در ایران وجود نداشته و اغلب هدف سیاست مداران و دست اندرکاران، انطباق ‏دادن بافت های شهری برای پذیرش هر چه بیشتر امکانات و تجهیزات حاصل از صنایع و ‏زندگی مدرن در جهان غرب بوده است.
دوره سوم: برنامه ها، یا اصطلاحآ، طرح های شهری با عنوانی که هم اکنون در کشور ‏متداول است، ( یعنی طرح های جامع، هادی و تفصیلی )، در ابتدای برنامه سوم، در دوره ‏حکومت یهلوی دوم، شکل می گیرد و دوره زمانی بین سال های ١٣٣۵ ‏تا زمان حاضر را ‏شامل می شود. بندر لنگه اولین شهری است که برای آن طرح جامع تهیه می گردد و متعاقبآ ‏بسیاری از شهرهای ایران در این دوره دارای طرح جامع می شوند. از جمله آن ها می توان به ‏تهران، تبریز، رشت، اصفهان و بندرعباس اشاره کرد.
‏ در دنباله این تحولات قانون اصلاح پاره ای از مواد و الحاق چند ماده به قانون ‏شهرداری ها در اسفندماه 1345به تصویب می رسد. قانون نوسازی و عمران شهری نیز در‏سال ١٣4٧ ‏تصویب شده و طی آن مقرراتی در مورد ضوابط نوسازی شهری وضع می گردد. تاسیس شورای عالی شهرسازی و معماری ایران در اسفند ماه ١٣۵١ ‏، و همینطور تعیین ‏حدود و حریم نظارت بر فعالیت ها و ساخت و سازها در شهرها نیز از جمله اقداماتی است ‏که در این دوره شکل می گیرد و عملی می شود. (بنکدار و دیگران).
‏ با تدوین و ابلاغ قرارداد تیپ 12 از جانب سازمان برنامه و بودجه، تهیه طرح های شهری‏(جامع و تفصیلی) دارای قرارداد و شرح خدمات یکسان می شود. در سال 1352، قانون نظارت بر گسترش شهر تهران و در سال 1353، قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسکن به ‏وزارت مسکن و شهرسازی به تصویب رسید که در قانون اخیر از طرح های جامع، تفصیلی و ‏هادی شهری و همینطور برای نخستین بار، طرح جامع، یا برنامه آمایش سرزمین تعاریف ‏کاملی ارائه و مقررات کلی احداث بناهای شهری در خارج از محدوده قانونی و حریم شهرها تعیین شده است. در سال ١٣۵۵ ‏آئین نامه اجرایی مربوط به استفاده از اراضی و احداث بنا و تاسیسات در خارج از محدوده قانونی و حریم شهرها به تصویب می رسد (بنکدار و دیگران).
‏ در نهایت، در برنامه عمرانی پنجم در زمان حکومت پهلوی، دستگاه های دولتی به طور ‏کامل عهده دار تهیه طرح های شهری بر اساس شرح خدمات همسان (تیپ) شدند. تصویب ‏اینگونه طرح ها نیز بصورت کاملا متمرکز انجام می شد. بدین ترتیب طرح های جامع در ‏وزارت مسکن و شهرسازی و طرح های هادی در وزارت کشور بررسی و تصویب گردیدند. ‏بکارگیری این روش ها و جهت گیری ها، بطور طبیعی، باعث شدند که طرح های شهرسازی کاملآ بصورت شهرسازی آمرانه، و با روش از بالا به پایین، به مرحله اجرا درآ یند (مهدیزاده و ‏دیگران 1385). این شرایط تا زمان وقوع انقلاب اسلامی در ایران ادامه یافت.

    1. برنامه ها و طرح های توسعه شهری در ایران بعد از انقلاب اسلامی