پایان نامه ارشد

مقالات : بررسی انواع برنامه ریزی طرح های جامع شهری- قسمت 20

‏ شاید بتوان گفت چنین نیازی به برنامه ریزی شهری، به بهترین شکل در دو واژه ساختارو راهبرد بیان شدنی است؛ زیرا ساختار، بنا به ماهیت آن، دارای دو وجه ‏اساسی، یکی به معنای چارچوب مبتنی برعناصر یک مجموعه است و دیگری به مفهوم ‏همخوانی ارگانیک میان اجزاست. راهبرد نیز عبارت است از هنر تخصیص و کاربرد ابزارهای ‏مختلف برای تحصیل اهداف حال استفاده از این ابزارها و اهداف بنا به ماهیت موضوع مطالعاتی و حوزه عمل ممکن است تفاوت یابد، ولی کاربرد درست آنها، ماهیت این نگرش را ‏تشکیل می دهد ( سعید نیا ١٣٨٢).
‏ در اینگونه برنامه ریزی، ارتباط بین سیاست ها و طرح های کالبدی دو طرفه است . یعنی ‏طرح بدون سیاست ها و سیاست ها بدون طرح کالبدی امکان اجرا ندارد. در طرح برنامه ‏توسعه راهبردی، هم بر طرح کالبدی و هم بر سیاست گذاری جهت رسیدن به اهداف ‏عملیاتی تاکید می شود. (در طرح جامع بیشتر بر طرح های فیزیکی تاکید می شود، بدون این‏که سیاست هایی برای رسیدن به اهداف تدوین و توجیه شود).
‏نمودار زیر چارچوب الگوی تصمیم سازی در روش برنامه ریزی شهری به شکل ساختاری

در پایین درج شده است

    1. رویه پیشنهادی برای تهیه و تدوین طرح های ساختاری -راهبردی

‏اعمال نمودن تمامی تصمیمات، یعنی راهبردها، سیاست ها و راهکارها، برای تحقق اهداف ‏طرح های ساختاری. راهبردی توسط مجریان و مراجع رسمی؛ مستلزم نظارت بر صحت ‏اعمال، ارزیابی عملیات، و مرور و بازنگری برنامه می باشد. اجرای طرح شامل تشکیلات ‏مقررات- سرمایه گذاری و تهیه پروژه های اجرایی است. کار این مرحله از فرایند، تشریح ‏ وسایل و ابزار تحقق طرح به طور عملی است. اجرای موفقیت آمیز اینگونه طرح ها، مستلزم انجام فعالیت هایی است که در زمینه های مختلف صورت می گیرد. این عملیات مستقیمآ در ‏رابطه با اولویت بندی عملیات و ابزارهای کنترل در اجرای طرح است. در برنامه عملیاتی ‏اجرای طرح، ابتدا باید اولویت ها، زمان بندی و بخش های مختلف طرح مرحله بندی شود، ‏سپس برنامه مشروح و اجرایی طرح های مختلف تدوین گردد.
سطوح سه گانه برنامه ها یا طرح های راهبردی- ساختاری برای شهرهای ایران
‏در سال های اخیر برنامه ریزی در سازمان های بزرگ و پیچیده ضرورتآ به سوی ساختار ‏سلسله مراتبی سوق یافته است. زیرا این نوع ساختار در انطباق با تغییرات بسیار توانا است. ‏سلسله مراتبی از سیاست ها امکان می دهد، تا سیاست ها در هر سطحی به طور جداگانه ‏انتخاب شوند، به این ترتیب که در سطح اول موضوعات و سیاست ها به طور جامع بازنگری ‏می شود و در نهایت به صورت سیاست های عملیاتی و کاربردی در سطوح پایین تر درآمده ‏راهنمای عوامل اجرایی قرار می گیرد.
‏سه اصل زیر برای تدوین یک چارچوب سلسله مراتبی ضروری است:
‏الف) لازم است سطوحی از سلسله مراتب برنامه ریزی وجود داشته باشد، به طوری که سطح ‏بالایی، برنامه ریزی سطح پایین را هدایت کرده و خود با برنامه ریزی سطوح پایین تر محدود ‏شود. تنها در این صورت، سیاست های کلی سطح بالا برای توسعه شهری می تواند به صورت طرح های شهرسازی در سطح زیرین به اجرا درآید.
‏ب) لازم است ارتباط روشنی بین اهداف کلی و اهداف عملیاتی در سطوح مختلف وجود ‏داشته باشد. راهبردی که از سطوح بالاتر به سطوح اجرایی در پایین سلسله مراتب ابلاغ می شود؛ تنها در صورت پیوند با اهداف کلی و اهداف عملیاتی می تواند کارآیی سیاست های اجرایی در سطوح مختلف را پشتیبانی نماید .
‏ج) در چارچوب راهبردی ارتباطات عمودی بر اساس مدل یعنی (پایین. بالا. پایین) بین ‏راهبردها یعنی (سیاست های کلان) و راهکارها یعنی (سیاست های اجرایی) انسجام و سازگاری بین آنها؛ و نیل به اهداف برنامه ریزی را تضمین می کند. قبل از ارائه پیش ‏شرطهای لازم برای تهیه طرح توسعه شهری درقالب ساختاری- راهبردی، ضروری است که ‏الگوی ایده ال چنین شیوه ای مورد دقت قرار گیرد.
‏ به عبارت دیگر، اگر روش مرسوم ماکس وبر مورد نظرباشد، نخست باید شکل ایده الی از این الگو ترسیم کرد و سپس براساس آن به بیان شرایط و امکانات نظام برنامه ریزی کنونی‏ توسعه شهری برای رسیدن به آن پرداخت. بدیهی است که هدف ازاین قیاس، رسیدن به ‏کمال مطلوب نیست بلکه صرفا نشان دادن خلاهای موجود ومشکلات دستیابی به نظام مورد نظر است .(سعیدنیا ،1382)

    1. محتوای پیشنهادی برنامه ها یا طرح های ساختاری-راهبردی

‏ محصول نهایی طرح، حاصل فرایند تهیه طرح بر اساس الگوی عملی عقلایی زیر است:

  1. اهداف پایه، بر اساس سیاست ها و راهبردهای مراجع برنامه ریزی یا طرح های بالادست
  2. شناسایی و پیش بینی

2-1- بررسی وضع موجود به ‏منظور تشخیص وضعیت در زمینه های مختلف
٢ ‏- ٢ ‏- تحلیل وضعیت حال و پیش بینی آینده در زمینه های مختلف به وسیله مدل SWOT
٢ ‏- ٣ ‏- جمع بندی وضعیت به منظور تشخیص مسائل، محدودیت ها، امکانات مختلف

  1. تدوین اهداف اصلی و عملیاتی: به منظور ارائه راه حل برای مسائل و بهره مندی از امکانات و فرصت ها در چارچوب توسعه پایدار و الگوی شهری کارآ و تامین کیفیت محیطی ‏مطلوب
  2. ارائه راهبردها و سیاست: ارائه راه حل های کلان و ارزیابی امکان پذیری آنها به منظور نیل ‏به اهداف توسعه پایدار، رفاه شهری و الگوی مطلوب شهری
  3. ‏تدوین طرح ساختاری: انتخاب و تکمیل الگوی توسعه کالبدی شهر بر اساس ارزیابی نهایی اهداف، راهبردها و سیاست ها
  4. برنامه اجرایی: اولویت بندی، زمان بندی اقدامات، طرح ها و پروژه های اجرایی و طرح های ‏محلی، بر پایه اهداف عملیاتی و سیاست ها و تدوین ضوابط اجرایی و کنترل های قانونی، ‏تعیین محدوده های قانونی، خدماتی، استحفاظی، طرح های تکمیلی، طرح های موضعی و ‏مداخله عمل