پایان نامه ارشد

پژ.هش علمی :بررسی انواع برنامه ریزی طرح های جامع شهری- قسمت 31

دیدگاه بنیادگرا كه شامل طیف گسترده ای از نظریات ماركسیستی (ساخت گرایان، شهر وابستگی، شهر جهانی و…) می شود، به طور اساسی متوجه بنیادها و ریشه های پدیده حاشیه نشینی بوده و بیش از هر چیز آن را به ساز وكارهای نظام سرمایه داری و تبعات شكل خاصی از آن (در برخورد با شرایط كشورهای تحت سلطه و جهان سوم) نسبت می دهد. این نظریات تا حد زیادی، ریشه ها و بنیادهای شكل گیری و رشد پدیده حاشیه نشینی را توضیح داده است. در قالب این دیدگاه تعریف شهرنشینی در جهان سوم، نوعی تحریف شهرنشینی است كه نه ناشی از تولید و تقویت زیرساخت های تولیدی، دانش فنی و فناوری مدرن بلكه متكی بر مصرف و مشاغل پادویی، دلالی، واسطه گری و به طور كلی تورم بخش خدمات است و این امر علت اصلی بسیاری از مسائل و آسیب های شهری از جمله آلونك نشینی است (شیخی، 1382،ص.137).
دیدگاه سوم یا همان رویكرد هدف گرا ، غالباً با ریشه های موضوع كاری ندارد و بسیار مرتبط با رویكرد مسأله گراست. این دیدگاه این مسأله را به عنوان یک واقعیت پذیرفته و به دنبال راه حل ها و راهكارهای بهینه سازی شرایط زندگی و سكونت مناطق حاشیه ای است و بهسازی و توانمند سازی این سكونتگاه ها را هدف قرار داده است (شیخی، 1382،ص.14).

    1. انحرافات اجتماعی و جرائم شهری

همان طور كه عنوان شد دسته دیگر از آسیب های اجتماعی عمدتاً ناشی از تركیب عوامل زمینه ای و كاهش همبستگی های اجتماعی است كه این دسته از آسیب ها از نظر ریشه ها و عوامل تأثیر گذار نزدیكی بیشتری به جرائم شهری دارند و به همین دلیل در كنار هم به تبیین و تحلیل آنها پرداخته می شود. به عبارت دیگر اگرچه فقر شهری و پیامدهای ناشی از آن بخش قابل توجهی از آسیب های اجتماعی شهری را پوشش می دهد، اما آسیب های اجتماعی ناشی از گسترش فرایند شهرنشینی منتهی به آن نمی شود و دسته دیگر از آسیب های اجتماعی را نیز می توان در این زمینه بازشناسی كرد كه انحرافات اجتماعی و جرائم شهری از جمله این آسیب هاست. تجربه نشان داده است كه محیط های شهری میزان بیشتری از جرائم و انحرافات اجتماعی را در بر دارند و جرائم شهری به یكی از اصلی ترین دغدغه های عمومی مردم در شهرها بدل شده است . بر حسب گزارش های سازمان ملل، جرائم شهری سریعتر از جمعیت شهری در حال گسترش است و در طی سا لهای اخیر جرائم شهری به یک رویداد شایع بدل شده است. بر مبنای این گزارش بیش از نیمی از جمعیت شهری سراسر جهان احتمالاً یک بار مرتكب اعمال بزهكارانه شده و یا در معرض آنها قرار گرفته اند و نرخ بزهكاری های اجتماعی به شدت در حال رشد و افزایش است. رشد جرائم شهری و اهمیت آن باعث شده است تا در مجمع عمومی سازمان ملل و كنگره های آن بارها در خصوص این موضوع و راهكارهای مقابله با آن تصمیم گیری شود و سیاست هایی برای كنترل جرائم شهری تدوین و طراحی شوند. این موضوع به گونه ای بوده است كه كنگره مجمع عمومی سازمان ملل استراتژی ها و سیاست های ویژه ای در این خصوص تدوین كرده است (صدیق سروستانی، 1385،ص.35).
كج رفتاری یا انحراف اجتماعی از دیدگاه جامعه شناسی شامل هر رفتار غیر معمول می شود. به تعبیر دیگر انحراف اجتماعی به هر نوع عمل فردی یا جمعی اطلاق می شود كه در چارچوب اصول اخلاقی و قواعد عام عمل جمعی رسمی یا غیر رسمی جامعه محل فعالیت كنشگران قرار نمی گیرد و در نتیجه با منع قانونی و قبح اخلاقی ر وبه رو می گردد. به همین دلیل، كج روها سعی دارند كج روی های خود را از دید ناظران قانون، اخلاق عمومی و نظم اجتماعی پنهان نمایند (عبداللهی، 1387،ص.15) . از دیدگاه جامعه شناسی انحرافات اجتماعی شامل طیف وسیعی از رفتارهایی هستند كه تحت تأثیر عوامل گوناگون واقع می شوند و به شكلی آشكار با هنجارهای حاكم بر جامعه تفاوت دارند. می توان گفت كه انحرافات اجتماعی بر مبنای دو زمینه كلی تعریف شده اند:

  1. تعریف كج رفتاری و انحراف در ارتباط با هنجارها و نقض هنجارهای مورد توافق مردم در یک جامعه
  2. تعریف انحراف اجتماعی در ارتباط با عكس العمل یک گروه به نوع خاصی از رفتار و برچسبی كه برای آن نوع رفتار انتخاب م یگردد (ممتاز، 1381،ص.14).

بر این اساس می توان گفت كه دیدگاه هایی كه ساختی هستند كج رفتاری را هنجارشكنی می دانند و دیدگاه هایی كه به جریان های اجتماعی توجه دارند، كج رفتاری و انحراف اجتماعی را تعریف یک نوع رفتار از دیدگاه یک گروه در مقابل گروه های دیگر می بینند (ممتاز، 1381،ص.15) .
باید متوجه بود كه جرم و انحرافات اجتماعی با هم متفاوت هستند و اگرچه از برخی جهات با هم هم پوشانی دارند و در تئوری های اجتماعی بسیار نزدیک به هم تعریف می شوند، اما ذیل یک تعریف نمی گنجند. جرائم در واقع آن دسته از انحرافات و كج روی هایی هستند كه دولت ها از نظر قانونی برای آنها مجازات تعیین می كند و از نظر قانونی جرم در نظر گرفته شده اند. جرم را همچنین می توان هر فعل یا ترك فعلی دانست كه مطابق قانونی كه برای حمایت از عموم مردم وضع شده و بر اساس یک فرایند قضایی معین، قابل مجازات است. به عبارت دیگر، جرم خطایی عمومی است و ارتكاب آن نه صرفاً زیر پا گذاشتن نظم اخلاقی یا حقوق اشخاص كه تلقی از آن به عنوان تجاوز به نظم عمومی می باشد (اجلالی، 1387،ص.54). در واقع انحرافات اجتماعی اعم از جرم هستند و آن بخش از انحرافات و كج روی ها هم كه احساسات اخلاقی یک جامعه را جریحه دار می سازند، از نظم رایج عدول می كنند و قوانین مكتوب را كه جنبه حقوقی دارند نیز زیر پا می گذارند جرم هستند. قرار گرفتن انحرافات اجتماعی به عنوان جرم بر مبنای ارزش ها و قواعد حاكم در هر جامع های صورت می گیرد و در جوامع مختلف و حتی در دوره های زمانی متفاوت اشكال متفاوتی به خود می گیرد. به عنوان نمونه، اعتیاد به مواد مخدر اگرچه در كل یک انحراف اجتماعی تلقی می شود اما در خود جامعه در یک دوره نفس این عمل به عنوان جرم تلقی می شود و مجازات قانونی حبس و یا پرداخت جریمه مالی را در پی دارد و در دوره ای دیگر تنها به عنوان یک آسیب و كج روی تلقی می شود كه آن تبعات قانونی را در پی ندارد. از سوی دیگر بر حسب حساسیت های اخلاقی و ارزشی در جوامع مختلف حوزه اعمالی كه به عنوان جرم تلقی می شوند متفاوت است. در مجموع می توان سه دسته جرم را كه حدأقل از شمول بیشتری در سطح جهان از نظر مفهومی برخوردارند تعریف و دسته بندی كرد:

  1. جرائم علیه جان یا جسم فرد دیگر مانند قتل و حمله فیزیكی (خواه عمد یا غیرعمد)؛
  2. جرائم علیه اموال، مانند سرقت، اخذ اموال به عنف و كلاهبرداری؛
  3. جرائم جنسی، مانند تجاوز.

سازمان ملل این تعاریف را به صورت جزئی تری بیان كرده است و قتل عمد، قتل غیر عمد، حمله و ضرب و جرح فیزیكی، اخذ مال به عنف از دیگری، سرقت، كلاهبرداری و تجاوز را به عنوان جرائم شهری كه شمول بیشتری دارند مد نظر قرار داده است .اینها را شاید بتوان عام ترین جرائم تلقی نمود و همان طور كه گفته شد در هر كشور و جامعه ای بر حسب هنجارها و ارزش های معمول و مرسوم آن جامعه ممكن است به تعداد این جرائم افزوده شود.
در خصوص تعریف و دسته بندی سایر انحرافات و كج روی های اجتماعی این امر دشوارتر است؛ چرا كه ارزش ها و هنجارها از یک جامعه به جامعه دیگر تفاوت زیادی دارند. در مجموع شاید بتوان انحرافات و كج روی های اجتماعی را كه در جوامع مختلف به خصوص در فضاهای شهری از شمولیت بیشتری برخوردارند شامل موارد زیر دانست:

  • خودكشی
  • ازهم گسیختگی خانواده ها و طلاق
  • اعتیاد به مواد مخدر یا مشروبات الكلی
  • فحشا و روسپیگری
  • فرار از خانه
  • وندالیسم
  • طلاق

ویژگی همه این رفتارها و اعمال این است كه سنت ها هنجارها و باورهای اخلاقی جامعه را می شكند و باعث جریحه دار شدن وجدان عمومی جامعه می شوند.
در تبیین دلایل رشد و گسترش انحرافات اجتماعی تئور یهای زیادی ارائه شده است و از منظرهای مختلفی به تحلیل این پدیده پرداخته شده است كه در این مختصر امكان پرداختن به همه آنها وجود ندارد و صرفاً به نظریه هایی پرداخته می شود كه به تبیین این پدیده در چارچوب گسترش فرایندهای شهرنشینی پرداخته اند.

    1. بی سازمانی اجتماعی