پایان نامه ارشد

دانشگاهی : بررسی انواع برنامه ریزی طرح های جامع شهری- قسمت 33

دسته دیگری از تئوری هایی كه برای تبیین بالا بودن نرخ انحرافات و جرائم اجتماعی در دوران اخیر بیشتر مورد توجه قرار گرفته است، موضوع سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی به عنوان یک عنصر كلیدی در جهان مدرن كه هر روز ارتباطاتش سطحی تر و كم عمق تر می شود و انسان ها را به سمت اتم های مجزا سوق می دهد می تواند راهگشای تبیین بسیاری از ازهم گسیختگی ها، بی نظمی ها و بی سازمانی ها باشد (فاضل،1387،ص.91). تحقیقات مختلف نشان داده است كه ابعاد مختلف سرمایه اجتماعی كه بخش هایی از آن برشمرده شد در فضاهای شهری به خصوص در كشورهای در حال توسعه رو به كاهش می رود و كاهش سرمایه اجتماعی به كاهش كارآیی نهادها، افزایش جرم و انحرافات اجتماعی، كاهش احساس بشاشیت و خوش بودن و كاهش اعتماد به دیگر افراد و نهادهای اجتماعی منجر می شود و بالعكس از طریق افزایش سرمایه اجتماعی می توان به اصلاح و ارتقای امور فوق پرداخت.
سرمایه اجتماعی اگرچه موضوعی پرمناقشه است و درباره ابعاد مفهومی آن نیز توافق كاملی وجود ندارد، اما می توان سه عنصر اعتماد اجتماعی، وجود و حضور مجموعه معینی از هنجارها كه اساساً شامل عناصری از قبیل ادای تعهدات، صداقت و ارتباطات دو جانبه است و همچنین گسترش شبكه های اجتماعی را از اجزا و عناصر اصلی و كلیدی آن دانست (فوكویاما، 1379،ص.11). بر این مبنا عنصر ارتباطات بین فردی كه مبتنی بر اعتماد و نگرش مثبت است اهمیت ویژه ای می یابد. در نظریه های متأخر نیز عمدتاً بر دو عنصر اصلی این مفهوم یعنی اعتماد میان اعضای اجتماع و مشاركت در سازمان های اجتماعی تأكید شده است. بدین ترتیب می توان گفت كه سرمایه اجتماعی دارای دو بعد كمی و كیفی است. از بعد كمی، سرمایه اجتماعی به میزان مشاركت افراد در انجمن های داوطلبانه و همچنین تعداد و اندازه شبكه هایی بستگی دارد كه به آنها مرتبط است و این شبكه ها می توانند شامل روابط با اعضای خانواده، دوستان و آشنایان نیز باشند. این روابط باعث تقویت هویت مشترك اعضای این شبكه ها، افزایش جریان اطلاعات، و تقویت رابطه و اعتبار اجتماعی توأم با آن و اعمال نفوذ بر كسانی می شوند كه خارج از انجمن هستند و از این طریق منابع سرمایه اجتماعی را فراهم می سازند. از بعد كیفی نیز سرمایه اجتماعی میزان همبستگی و درجه انسجام درون گروهی، اعتماد متقابل بین كنشگران و احساسات مثبت افراد را در بر می گیرد (چلبی،1384،ص.6).معمولاً شاخص های سرمایه اجتماعی به دو شكل منفی و مثبت سنجیده شده اند. مثلاً برخی از نظریه پردازان بر شاخص هایی منفی مانند از هم گسیختگی، فساد، خشونت و یا میزان انحرافات اجتماعی به عنوان قرائن و دلایل اندك بودن سرمایه های اجتماعی اشاره می كنند و از سوی دیگر شاخص هایی مانند همكاری، تعاون، اعتماد، صداقت، تعهد، ارتباطات دوجانبه به عنوان شاخص های بالا بودن سطوح سرمایه اجتماعی مورد اشاره قرار می گیرند (فاضل،1387، ص.96).
پژوهش های مختلف نشان داده اند كه مهاجرت های روستایی شهری و افزایش جمعیت كلان شهرها در اغلب موارد به كاهش سرمایه اجتماعی برون گروهی منجر می شود. سرمایه اجتماعی برون گروهی، اشاره به اعتماد میان گروه های مختلف موجود در جامعه دارد، در حالی كه سرمایه اجتماعی درون گروهی بر اعتماد و همكاری میان اعضای یک گروه دلالت دارد و بر اساس آن سایر گروه ها برای اعضای آن گروه، غریبه تلقی می شوند (فیروزآبادی و ایمانی، 1385، ص.203) معمولاً در فضاهای روستایی و اجتماعات كوچك و روستایی این دو گونه سرمایه هم پوشانی فراوانی با هم دارند و اغلب در یک دسته قرار می گیرند؛ اما در فضاهای شهری عمدتاً هر دو گونه سرمایه اجتماعی دچار آسیب می شوند.
با این وجود، پژوهش های مختلف نشان داده اند كه سرمایه اجتماعی برون گروهی به شدت ، كاهش می یابد و عمدتاً از این لحاظ فضاهای شهری دچار آسیب می شوند.
كاهش سرمایه اجتماعی موجب می شود تا آسیب های مختلفی بر جامعه تحمیل شود و نه تنها به كاهش اعتماد اجتماعی، فردگرایی و یا موارد مشابه آن منجر می شود كه بر افزایش نرخ جرم و انحرافات اجتماعی نیز تأثیرگذار است. بر این اساس شروع جرم ریشه در فرسایش پیوندهای اجتماعی در طول دوره نوجوانی دارد كه این فرسایش به وسیله ضعیف شدن دلبستگی به والدین، تعهد به مدرسه و اعتقاد به ارزش های مرسوم مشخص می گردد و كاهش سرمایه اجتماعی به افزایش جرم و بزهكاری منجر می شود؛ امری كه خود نیز به تضعیف پیوندها و فرسایش بیشتر سرمایه اجتماعی منجر می شود (چلبی،1384،ص.14).

    1. نتیجه گیری

در این فصل ضمن ارائه یک تعریف از آسیب های اجتماعی شهری، این آسیب ها در چهار دسته عمده شامل بحران های جمعیتی و مهاجرتی، كاهش همبستگی اجتماعی، فقر شهری و انحرافات و جرائم شهری تعریف و طبقه بندی شدند و در ادامه، رویكردهای نظری موجود در زمینه سه آسیب اجتماعی كلان ارائه شد. بر مبنای این رویكرد رشد جمعیت شهرها كه به ویژه در كشورهای جهان سوم منتج از مهاجرت های روستایی است، به ضعف همبستگی اجتماعی منجر می شود و پدیده فقر شهری را دامن می زند. تركیب این دو آسیب اجتماعی (ضعف همبستگی اجتماعی و فقر شهری) موجب می شود تا سطح و میزان انحرافات اجتماعی در فضاهای شهری افزایش یابد و نرخ جرائم رشد قابل توجهی پیدا كند كه این امر به دلیل ویژگی های خاص فضاهای شهری در كشورهای در حال توسعه ابعاد بیشتر و عمیق تری به خود می گیرد.
در مبحث فقر شهری به دو موضوع عمده و كلان پرداخته شد كه این موضوع ها ترسیم كننده مهم ترین چالش های شهری در این خصوص هستند. موضوع اول شكل گیری حاشیه های شهری و زاغه نشینی است كه خود یک معضل كلیدی و اساسی در بسیاری از جوامع به شمار می آید و بحث دوم نیز به تحلیل شكل گیری گروه های فقیر شهری، شامل زنان سرپرست خانوار، افراد بی خانمان، متكدیان، كودكان خیابانی و جوانان فراری می پردازد.
در بخش سوم نیز به تحلیل فرایند شكل گیری و نرخ افزایشی انحرافات اجتماعی در فضاهای شهری پرداخته شد. عمده این انحرافات و جرائم شهری ناشی از گسترش و رشد پدیده های عمیق تری مانند رشد جمعیت، ضعف همبستگی اجتماعی و ابعاد مختلف فقر شهری است كه در بالاترین سطح هرم به عنوان انحرافات اجتماعی و جرائم شهری قابل طرح و بررسی هستند.
فصل یازدهم
مبانی نظری تطابق طرح جامع

    1. مقدمه

در این فصل مطالعات قبلی در زمینه آسیب های اجتماعی و ناهنجاری های رفتاری و احساس امنیت در فضا مورد بررسی قرار خواهد گرفت . در ابتدا مفهوم ناهنجاری های رفتاری و جرائم بیان می شود و سپس تئوری هایی که در این زمینه از دیدگاه جامعه شناسی ، محیط اجتماعی و فیزیکی مطرح شده است ، مورد ارزیابی قرار میگیرد . موضوع پیشگیری از مشکلات اجتماعی بسیاری از موقعیت های متفاوت محیطی را شامل می شود . برنامه ریزی و طراحی شهری با جرایم و ناهنجاریها در مراکز شهر و سکونتگاهای اجتماعی مرتبط می باشد .

    1. ناهنجاری های رفتاری و محیط اجتماعی

11-2-1- کالبد شکافی ناهنجاری های رفتاری
رفتار عبارت است از هر نوع پاسخ ارگانیسم (موجود زنده) به محرک های بیرونی و درونی ، رفتار اجتماعی کنش متقابل دو یا چند فرد است که رفتار یکدیگر را تحت تاثیر متقابل قرار می دهند و گروه های اجتماعی را پدید می آورند.از مجموعه ارتباطات انسانی بین گروه های اجتماعی است که جامعه پدید می آید . جامعه انسانی تنها مجموعه ساده ای از افراد نیست بلکه نظامی است که از پیوند آنها بدست می آید.
بدیهی است که جامعه از افراد ترکیب یافته و رفتار افراد می تواند موجب تغییر آن گردد ولی در عین حال جامعه خود دارای ماهیت مستقلی است که بر رفتار افراد تاثیر می گذارد . چنانچه بسیاری از رفتارها و کژروی های آدمی به راهنمایی جامعه ای که درآن پرورش یافته شکل می گیرد .
برای کالبد شکافی و تبیین چگونگی و چرایی کژ رفتاری و آسیب های اجتماعی لازم است از ماهیت کنش های متقابل گروه ها و افراد که که تشکیل دهنده جامعه هستند آگاه باشیم . مطالعه ویژگی های زندگی اجتماعی و سه جنبه اساس آن : ساختار – کارکرد – فرهنگ ، که تا حد زیادی شکل دهنده رفتارهای انسان در جامعه هستند لازم می نماید . (ستوده ،1382،ص .66)
الف : ساختار اجتماعی
به مجموعه ای از روابط نسبتا ثابت و تقریبا پایدار میان افراد و گروه های یک جامعه که تحت مجموعه مشترکی از ارزش ها و هنجارهای فرهنگی گرد آمده اند ساختار اجتماعی گویند .

در پایین درج شده است