پایان نامه ارشد

مقالات : بررسی انواع برنامه ریزی طرح های جامع شهری- قسمت 9

  • برنامه ریزی فعالیتی کاملآ عمومی است، چرا که برای تاثیر گذاری بر اعمال افراد، ‏گروه ها، سازمان ها، و دولت ها انجام می گیرد.
  • در پایین درج شده است

    برنامه ریزی صرفآ تصور و تخیل در مورد آ ینده ای آرمانی و دلخواه نیست و تشخیص ‏تفاوت بین برنامه ریزی و تفکر آرمان باور بسیار اهمیت دارد. برنامه ریزی، وضعیت شرایط ‏مطلوب و دلخواه در آ ینده را در نظر می گیرد و برخلاف آرمان گرایی تخیلی، ابزارها و ‏اقدامات لازم برای دستیابی به آن را نیز مشخص می کند. بدین ترتیب، تفکر در مورد ‏راهبردهای تغییرات احتمالی در شرایط اجتماعی، محیطی، اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، و ‏…، بدون قصد و عزم اجرای آنها، یا بدون دارا بودن قدرت و منابع لازم و کافی برای پیش برد آنها، هرچند مفید باشند، اما به هر حال برنامه ریزی به شمار نمی رود.

    • ‏ برنامه ریزی متوجه و مربوط به زمان حال نیست: هرچند که ارتباط دقیق آن با زمان ‏آ ینده ‏نیز جای گفت وگو دارد. به هر حال، برنامه ریزی با عمل در آ ینده(که خود با عنصر مهم سیاست گذاری سر وکار دارد) روبرو است؛ یعنی به پیش بینی و مهار اعمال و فعالیت های انسانی و محیطی در حال و آ ینده، می پردازد.
    • برنامه ریزی هیچ وجه مشترکی با رویکردهای مبتنی بر آزمون و خطا ندارد. البته ‏این بدان معنا نیست که برنامه ریزی نمی تواند شامل تجربه باشد، بلکه اصول پایه ‏برنامه ریزی ایجاب می کند که کسب تجربه در بستری علمی، راهبردی و بشکلی آگاهانه ‏انجام گیرد ‏.
    • برنامه ریزی محدود به تولید برنامه نیست و با توجه به اهمیت اجرای برنامه ها، ‏اتصال بین برنامه ریزی، مدیریت و عمل بسیار مهم و حیاتی است.
    • ‏ بنابراین برنامه ریزی باید در برگیرنده ار‌اده، قدرت و تعهد باشد؛ تا بتواند نتایج ‏برنامه را که به زبان عملیاتی ترجمه می شود و آن گاه به سیاست ها، پیشنهادها، برنامه های ‏عملیاتی، و پروژه ها تبدیل می گردد، به نتیجه ای موفقیت آمیز، یعنی اجرا، ( و در بهترین ‏حالت به اجرایی موفقیت آمیز )، برساند.

    با وجود آنکه ارائه تعریفی کامل از برنامه ریزی به دلیل ماهیت سیستماتیک و چند ‏بعدی و نیز، دورنمای کل نگر و ویژگی های تغییر یابنده و پویای آن بسیار دشوار است؛ اما ‏می توان برخی از زمینه های مشترک تعاریف و تفاسیر گوناگون از برنامه ریزی ، به عنوان ‏مفهومی عمومی را بدین صورت بیان کرد:

    • برنامه ریزی عمدتآ با آینده کوتاه، میان و بلند مدت سروکار دارد. ولی باید به این نکته ‏بسیار مهم نیز توجه نمود که، خصوصیت آ ینده گرا بودن برنامه ریزی، خود، تا حدودی ‏نوعی تناقص را به نمایش می گذارد؛ زیرا، از یک سو باید به معنای کوششی در جهت ‏افزایش اطمینان خاطر در مورد آ ینده تلقی شود و عمل کند و از سوی دیگر، آ ینده ای که برنامه ریزی مدعی پیش بینی و کنترل آن است به میزان قابل توجهی دارای ماهیت ‏ پیشگویی ناشدنی بودن و همراه و هم پیوند با احتمالات است.
    • برنامه ریزی با انتخاب از میان گزینه ها و اختیارهایی که برای آ ینده قابل تصور است، ‏سروکار دارد. در واقع به دلیل پیچیده و احتمالاتی بودن رفتار سیستم های زیستی انسان ، ‏باید به تولید روش ها و مسیرهای ویژه ای پرداخت تا مناسب ترین و ممکن ترین گزینه ها ‏برای اجرا انتخاب گردند.
    • ‏ هانگونه که قبلآ گفته شد، برنامه ریزی با تخصیص منابع سروکار دارد . چون برنامه ریزی نوعی فعالیت تخصیص دهنده منابع و فعالیت تصمیم گیری است، پس ‏فعالیتی سیاسی به شمار می رود. با این تعریف، برنامه ریزی با هدف به کارگیری همراه با ‏کفایت، تدبیر، هوشمندی و دلسوزی منابع جامعه، جلوگیری از زیاده روی های بخش دولتی، ‏عمومی و خصومی، و کاهش تنش و کشمکش بین نیازها و اعمال افراد‏،گروه ها و سازمان های موجود د‏ر جامعه، کوشش د‏ر حل مشکلات و تسکین نابرابری ها شکل گرفته، و ‏مورد استفاده گسترده قرار گرفته است.
    • برنامه ریزی، در سطح عمومی و گسترده، کوششی آگاهانه است. این کوشش عمدتآ از ‏طریق نهادهای مردم سالار (دموکراتیک) و در جهت دستیابی به اهدافی مشخص یا حل ‏معضلاتی ویژه انجام می گیرد (دانشپور، 1382،ص.15-14).

    در زمینه سیاست گذاری عمومی ، همان گونه که پیشتر تشریح شده، برنامه ریزان طرح های شهری ‏با مسائل ساده یا سازمان نیافته مواجه نیستند. مسائلی که در این قلمرو در برابر آنان قرار می گیرد، مسائل پیچیده و سازمان یافته ای هستند که رتیل و وبر از آنها با عنوان مسائل شهریر یاد می کنند.
    ‏مسائل شهریر در مفهوم داتی خود شر نیستند. به این دلیل این نام بر آنها اطلاق می شود که وقتی کسی سعی در حل و فصل آنها می کند، پیچیده تر می شوند. برای مسائل شهریر ، ‏هشت ویژگی عنوان شده است ( اسدی 1382،ص.27)

    1. برای مسائل شریر مدل و فرمول بندی مشخص و قطعی وجود ندارد.
    2. فرمول بندی و فهم مسئله ای شریر، مترادف با حل آن است.
    3. برای مسئله راه حل درست یا غلط وجود ندارد. راه حل ها فقط می توانند نسبت به یکدیگر و سیستم ارزشی که در آن بکار رفته اند ، به طور نسبی خوب یا بد باشند .
    4. زمانی که مسئله شریر حل شد، دیگر راهی برای شناخت آن وجود نخواهد داشت. در ‏نتیجه به شناخت و آگاهی دائم از این گونه مسائل نیاز است و همیشه برای بهبود ‏راه حل های پیشنهادی قلمروهایی وجود دارد.
    5. تعداد روش های ممکن دارای کاربرد برای حل مسائل شریر نامحدود است.
    6. تفاسیر زیادی از مسائل شریر وجود دارد که بسته به تفاسیر انتخاب شده راه حل ها نیز تفییر می کند.
    7. وقتی یک بار راه حلی برای مسئله شریر آزمایش شد، آن راه حل دیگر تکرارشدنی (در موقعیت های مشابه دیگر) نخواهد بود. چیزی که انجام شده، به هر حال انجام شده است. بدون شباهت به علوم تجربی، روش آزمون و خطایی که بتوان دنبال کرد وجود ندارد.

    ‏ آنچه مشخص و بارز می نماید، این واقعیت است که مشکلات درعرصه برنامه ریزی طرح شهری بیشتر ناشی از ماهیت در هم تنیده و پیچیدگی سازمان یافته مسائل است ؛ به طوری که مسئله ای در حوزه ای خاص ممکن است آ ثار بازدارنده ای در حوزه های دیگر در اجرا ‏داشته باشد. این آثار نیز می توانند به گونه ای تغییر و تکثیر شوند که سیستم را از حالت ‏پیش بینی شدنی و پایدار خارج کند. عده ای از محققان از این وضعیت و شرایط با عنوان پیوندهای محیطی یاد می کنند و اوضاع این چنین محیط هایی را در هم ریخته و ‏آشوبناک می انگارند (اسدی ١٣٨٢،ص.٢٧ ‏).
    ‏برنامه ریزی و مدیریت شهری د‏ر عرصه عمومی(زندگی شهری) با اهداف کلانی مانند، ‏رفاه، عدالت، توسعه پایدار، امنیت و سلامت جامعه سروکار دارند. این در حالی است که ‏شرایط زندگی در حال و آینده اغلب مبهم و غیرشفاف است. از سوی دیگر، مجموعه ای از ‏عوامل ذی نفع و ذی نفوذ، با منافع گروهی یا خصوصی، در تقابل با برنامه ریزی و مدیریت ‏شهری قرار می گیرند. همین چند گانگی و حتی تناقض و تضاد منافع، موقعیت را ییچیده تر ‏و غیر قابل پیش بینی تر می سازد. هنگامی که د‏ر این شرایط انتخاب گزینه مناسب پیش ‏روی قرار می گیرد، این وضعیت یا موقعیت حساس به معنی وجود قدرت و اراده اتخاد ‏تصمیم در انتخاب استراتژیک یا راهبردی تلقی می شود. به همین دلیل است که سرانجام در وضعیت های بحرانی، پس از آزمون و خطاهای بسیار، طرح های جامع سنتی اعتبار خود را از دست ‏می دهند و طرح های راهبردی (استراتژیک) به عنوان شیوه کارآمد برنامه ریزی و مدیریت ‏شهری انتخاب می شوند (اسدی 1382؛ براتی و دیگران ٣٨٨ ‏ا ).
    ‏ برنامه ریزی شهری، ضمن اشاره به یک عنصر فضایی و جغرافیایی، بدنبال هدف خلق ‏یک ساختار بهتر از مجموعه فعالیت ها (کاربری های اراضی) است، که به هرحال شرایط را از وضع موجود بدون برنامه به سوی موقعیت بهتری سوق می دهد در مجموع می توان گفت که ‏برنامه ریزی طرح شهری (برنامه ریزی منطقه ای) حالت خاصی از برنامه ریزی به شکل عمومی ‏است، با این تفاوت که عنصر فضا در مرکز آن قرار دارد و تنها زمانی معنی دار خواهد بود که ‏در اوج خود به یک بیان مصور فضایی منجر شود (پیتر هال 1381،ص.5).
    ‏برنامه ریزان امروزه اعتقادی به پیش بینی ها و برنامه های بلندمدت سیستمی و خرد گرا ‏و از جمله طرح جامع بدون برنامه ندارند. در مقابل، برنامه های کوتاه مدت محلی اعتبار بیشتری ‏یافته اند؛ به صورتی که حتی در زمینه برنامه ریزی استراتژیک گاهی رهیافت ها یا تاکتیک ها ‏از استراتژی ها فراتر می روند. تفاوت عمده طرح های توسعه شهری استراتژیک با طرح های ‏جامع، در قابلیت اجرایی فراوان این طرح هاست. زیرا در اینگونه طرح ها، در هر زمان، و بنا ‏به هر ضرورت، می توان و می بایست برای انتخاب گزینه های مناسب دیگر آمادگی داشت.
    ‏ این نگرش در عرصه های حفظ سلامت محیط، حمل و نقل، ساخت و ساز و سرمایه گذاری ‏عمرانی و توسعه های بی رویه، کارایی بیشتری از خود نشان می دهد و فعال تر و سازنده تر ‏عمل می کند. به همین جهت طرح های استراتژیک که از دهه 1970 بسیار مورد توجه ‏شرکت های سرمایه گذار بخش خصوصی قرار گرفته و به موفقیت بسیاری دست یافته ‏بودند، در دهه 1980 ‏وارد عرصه مدیریت عمومی شدند (سعیدنیا 1382،ص.9)

      1. نتیجه گیری